Dacht jij, als burger van onze maatschappij, al wel eens na over de toekomst van jouw dorp, gemeente, stad, regio en land?

Stad Hasselt erkent dat actief nadenken over de toekomst toelaat om vandaag actie te ondernemen. In de voorbije onderzoekscyclus stond Stad Hasselt dan ook even stil bij de maatschappelijke betrokkenheid van haar burgers.  Samen met  medewerkers – en dus ook inwoners – van de Stad Hasselt, bewandelde het Open Time Applied Futures Research Kenniscentrum actief een toekomstverkenningspad. Mensen van de regio werden begeleid in het vormgeven van visuele beelden die burgerparticipatie centraal plaatsen in de Stad Hasselt anno 2031. Het resultaat was niet één, maar vier beschrijvingen die een mogelijk beeld van ‘een’ toekomst schetsen.

Scenario’s ‘uit de toekomst’ spreken sowieso tot de verbeelding, maar ze laten eveneens toe om hedendaagse (beleids)plannen te beïnvloeden. Aspecten die als cruciaal worden ervaren in alternatieve toekomstbeelden zijn dan vaak factoren die zeker aandacht verdienen vandaag. Klinkt het concept van wetenschappelijk onderbouwde toekomstverkenning nogal vreemd in de oren, navigeer dan zeker even naar Terug naar de Toekomst anno 2015 – meer bepaald naar een kortbij verleden waarin ver toekomstdenken een centrale plaats kreeg in de academische Brussels context.

Om een zo sterk mogelijk draagvlak te verzekeren stond co-creatie centraal – met andere woorden de vormgeving door de Hasseltse bevolking over wat leeft onder de Hasseltse bevolking. Tijdens een 5-tal intensieve workshops werden 12 medewerkers van de Stad Hasselt meegenomen op een methodologische reis … waarin alles wat leeft in de maatschappij (ervaringen, politieke opvattingen, sociale frustraties, enz.) de hoekstenen vormden voor het creëren van toekomstbeelden. Opnieuw, dit altijd rond het thema van burgerparticipatie in de Stad Hasselt anno 2031. Factoren met een groot impact en risico voor toekomstige burgerparticipatie, zoals bv. de angst voor discriminatie, werden zorgvuldig geïdentificeerd.  De conclusies van het onderzoek, in de vorm van 4 toekomstbeelden, werden enthousiast onthaald door het bredere Hasseltse publiek. De laatste terugkoppelende sessie leverde niet alleen waardevolle feedback voor het methodologisch praktijkgericht onderzoek van Open Time, maar bracht verschillende interessante aandachtspunten aan voor de gewenste toekomstontwikkeling van de Stad Hasselt:

Foto: © Shutterstock
  • De wenselijkheid van sterke burgerparticipatie, sterke technologie én lokale verbintenis;
  • Potentiële samenwerking(en) tussen de Stad Hasselt en CitizenLab, waar Hasseltse inwoners zouden kunnen meebouwen aan hun wensscenario anno 2031;
  • De nood aan de faciliterende rol van de overheid;
  • Het vooruitzicht op een beleid rond digitalisering voor iedereen;
  • Een warme oproep voor diversificatie in de stad;

Een echte “must” voor elk dorp, gemeente, stad, regio of land!

Scenario-vormgeving

Ontwikkeld door het Joint Research Center van de Europese Commissie, werd de 2X2 SES spelmethode – of languit het Scenario Exploration System (SES) – toegepast voor deze toekomstverkenningsoefening. Indien je interesse hebt in deze SES techniek, aarzel dan niet om ook Shuffle The Future te raadplegen, waar via deze methode een duurzaam toekomstbeeld voor Greenpeace werd ontwikkeld. Binnen een toekomstonderzoek is het van groot belang de huidige stand van zaken van het te onderzoeken subject te kennen. Voor de Stad Hasselt was het daarom essentieel te situeren hoe drijvende krachten, hedendaagse trends en maatschappelijke ‘gevoeligheden’ van vandaag een mogelijk impact kunnen hebben op impressies over/van de toekomst. Dit binnen de bepaalde scope van het onderzoeksdomein, die georiënteerd werd rond het Smart City Concept – waarbij twee parameters (de drivers of change) vastlegden binnen welke grenzen de toekomstscenario’s verbeeld werden: economie en technologie:

Hoofdparameters voor projecties naar toekomstbeelden: Economie en technologie

Benieuwd naar de toekomstbeelden van & voor de stad Hasselt anno 2031?

Smart City Hasselt anno 2031

Hoogconjunctuur & Hoogtechnologisch

De globale trend van voortgezette groei van de economische markten en het digitaal delen van technologische innovaties, kenmerkt ook Smart City Hasselt anno 2031.  Na twee decennia van bevolkingsgroei kent Hasselt, sinds de toekenning van een basisinkomen aan elk van haar volwassen inwoners 5 jaar geleden, een stijging in inwonersaantal – voornamelijk gedreven door de immigratie uit Vlaanderen, Wallonië, maar ook van Europese herkomsten. Volgend op een verstrenging en afsluiting van sommige delen van de Europese grenzen – het resultaat van de nationalistische tendensen die de Europese Unie bepaalden vanaf 2017 – zijn niet-Europese immigranten een uitzondering. De verbondenheid op sociale media zorgt sinds enkele jaren eveneens voor een toestroom van studenten die hier gratis kunnen studeren, veelal online en dus afgezonderd van de fysieke wereld en fysiek contact.

De ingeburgerde taalfuncties die alle digitale documenten automatisch vertalen zorgen voor online verbondenheid en faciliteren een probleemloze integratie en participatie van alle achtergronden en overtuigingen in de online maatschappij. Anonimiteit definieert de gemiddelde inwoner van de stad, die zich probleemloos in de digitale publieke ruimtes van de Stad Hasselt thuis voelt.

Alhoewel de robotisering ervoor zorgde dat het merendeel van jobs via thuiswerk uitgevoerd kunnen worden, vreest het stadscentrum van Hasselt voor een brain drain door de steeds stijgende woonkost. De bevoorrading van groene energie, voornamelijk wind en zon, blijft heel betaalbaar, maar de bouwindustrie die door digital printing ontzettend snel blijft ontwikkelen blijft  het financiële plaatje in de stadskern opdrijven.

Groene energie, bevoorraad uit voornamelijk wind en zon, en volledig geregeld door robotisering, zorgt voor een zekerheidsgevoel,  dat nog verder wordt versterkt door de overdracht van “controlediensten” aan robotten in het vorige decennium, sinds een digitaal referendum zich uitsprak tegen de privacywetgeving en voor de big brother-gemeenschap die de veiligheid en continuïteit verhoogden, en de werkdruk op mensen verlaagde.

De hoge vrijetijdsbelevenis, beschikbaar door onder andere de beperkte werkduur, en de verminderde stress door de begeleidingen van technologische innovaties, wordt voornamelijk in digitale context gespendeerd. Horecazaken zijn de enige fysieke verzamelpunten die nog gebonden zijn aan een locatie, en zelfs daar vreest men voor een overname van take-away (geleverd door zelfrijdende elektrische wagens) in plaats van ter plaatse samen te komen. Het gebruik van publieke ruimtes is miniem, waardoor de overheid dit jaar een campagne lanceert met als doel de bevolking te stimuleren tot sociaal persoonlijk contact op locatie, en het verminderen van het isolement en individualisme waarop de maatschappij draait.

Daarenboven heeft de koppeling van internationale databanken, in combinatie met hoogtechnologische controles, de stad 100% veilig gemaakt. De “controle” op wegen en in het publieke leven wordt overzien door robots en alhoewel cybercrime een optie lijkt voor misbruik, is dit niet het geval gezien de financiële voorziening voor elke inwoner van de stad,  waar veiligheid gegarandeerd wordt het volledige jaar door, gecombineerd met een volledig autovrije stadskern die bereikbaar is via de stad-gesubsidieerde monorail,  elektrische wagens, en de zeer geliefde fietsinfrastructuur die de Hasselaars fysiek in conditie houdt.

Technologie domineert het landschap voor berichtgeving over praktische regelingen en updates rond actualiteit via holografische touch screens. Indien iemand niet in het bezit is van persoonlijke sociale media, blijft het zo mogelijk om op elk moment van de dag mee te beslissen over de toewijzing van subsidies aan bepaalde stadsprojecten.  Als facilitator voor de wensen van Hasseltse burgers, zorgt de overheid dat de democratische beslissingen van de meerderheid uitgevoerd worden.

Gekenmerkt door een standaardisering, een regularisering en een individualisering van de maatschappij, leeft de gemiddelde Hasselaar een financieel secuur leven in een hoogtechnologische maatschappij. Digitale verbondenheid vertaalt zich in fysieke eenzaamheid, het sterkst voelbaar bij de vergrijzende bevolking die door domotica en gezelschapsrobotten verzorgd wordt en een steeds hogere leeftijd kan bereiken, maar de familie en vrienden zelden tot nooit in het echt zien en enkel via technologische verbindingen contact houdt. Het gebrek aan fysieke verbondenheid zorgt vooral bij generaties X en Y voor het mijmeren naar de goede oude tijd toen de technologie gebruikt werd voor het maken van afspraken in verzamelplaatsen binnen de gemeenschap.

Kapitalistisch Hasselt anno 2031

Hoogconjunctuur & Laagtechnologisch

De dreiging van internationale conflicten en de ongecontroleerde recrutering van terreur-initiatieven via digitale middelen na 2017, zorgden voor overheidgesteunde-terugschroevingen van toegangen tot sociale media in verschillende Westerse landen. Het neerhalen van meerdere informatie-satellieten door vijandige acties betekende een volledige internet black-out. Blindelings  menselijk vertrouwen op technologie voor ondersteuning werd afgestraft bij falende communicatie, en zorgde voor een donkere periode in het vorige decennia.  De nationalisering van lidstaten bevorderde lokale economische groei, maar belemmerde een terugkeer naar technologische samenwerking, informatiedeling, en digitale verbondenheid.

Slechte communicatie en weinig transparante beslissingen die boven het hoofd van de burger worden genomen, resulteren in een lage intrinsieke participatie tot het democratisch proces. Vertegenwoordigers behartigen de belangen van de burgers, en zelden wordt een afwijking van het eigenbelang van de beslissers gedetecteerd.

Gezien de daling van technologische snufjes die het werk vergemakkelijkten in vorige decennia, stijgt het bevolkingsaantal door de nood aan manuele arbeid die goed betaald wordt.  De dalende levensverwachting sinds het wegvallen van gezondheidsonderzoek 8 jaar geleden, stuwt de nood aan sterke mankracht voor het uitvoeren van handenarbeid.  Praktische en ambachtelijke opleidingen zijn uiterste gewild, en worden ondersteund door de financiele armkracht van de overheid en de gemeenschap.  Door de stijging van jobs in de zorgindustrie, voedselbevoorrading en onderhoud, wordt de Hasseltse gemeenschap gekenmerkt door een hoge jobtevredenheid, appreciatie voor goed werk, en veel onderling menselijk contact binnen de kleinschaligere gemeenschappen. De afbouw van globalisering zorgde voor minder nood aan klassikale opleidingen en een opbouw van opportuniteiten voor  laaggeschoolden die van kansen “op maat” kunnen genieten door de sterke economie. De maatschappij is sterk gepolariseerd en verdeeld door de toenemende weelde bij de hogere sociale klassen die inspeelden op de nood aan manuele diensten, en de verarming van de armsten door het sterk gestimuleerde kapitalistische ideaal – hetgeen zich manifesteert in de sterke en zichtbare aanwezigheid van orde-handhavingsdiensten op straat en in de publieke ruimtes.

Terugvallen op het het sociale welvaartsysteem is niet bepaald problematisch, gezien de hoge welvaart van de maatschappij ervoor zorgt dat de basisbehoeften van de Hasselaars kunnen ingevuld worden.  De lagere globale verbondheid door de weggevallen communicatiemiddelen bevordert de buurtverbondenheid, en de overheid manifesteert zich eerder in het stimuleren van lokale bestuursraden, waar burgers graag aan deelnemen.

De falende technologie resulteerde vorig decennia in een nog steeds voelbare stijging van verouderde en vervuilende energiebronnen zoals olie en steenkool, die een extra belasting voor het milieu en de algemene levenskwaliteit van de regio met zich meebrengt.  Daarbovenop vreest de overheid dat de hogere belasting op energie (uit algemene angst voor het uitputten van bestaande energiebronnen) de verdeeldheid in de maatschappij nog sterker zal beinvloeden. De huidige sensibiliseringscampagnes om inwoners bewust te maken van toekomstgerichte milieubewuste keuzes worden bemoeilijkt door de kapitalistische drang om winkelaars en toeristen aan te trekken tot de stadskern. De falende mobiliteitsproblemen, in combinatie met kleinere neveneconomiën voor dagdagelijkse ontwijking van de belastingen, stimuleren het gebruik van de fiets, alsook de initatieven om gebruik te maken van dit transportmiddel dat de bevolking vrij fit houdt.  De hogere betrokkenheid van de gemiddelde burger in de dagdagelijke maatschappij benut publieke ruimtes ten volle voor gebruik in wekelijkse wijkvergaderingen, en verhoogt het bewustzijn voor de noden van de buurt.

Hasseltse technologische revolutie anno 2031

Laagconjunctuur & Hoogtechnologisch

Populistische nationalistische tendensen zorgden voor het verval en de ontbinding van de Europese Unie na 2020, hetgeen onverwachte economische aftakeling binnen de vroegere lidstaten met zich meebracht. De Vlaamse regio werd uitzonderlijk hard getroffen en ondervindt nog steeds de gevolgen van de financiële uitputting in Vlaanderen in het vorige decennium.  Het sinds 2022 volledig gratis beschikbaar stellen van technologie en het Commons-Systeem waarin het delen van hoogtechnologische innovaties via sociale media een evidentie werd, zorgden voor een sterke globale verbondenheid tussen generaties, gemeenschappen en culturen – weliswaar met vaak verouderde technologische modellen voor de lagere economische bevolkingsklasse.  Vandaag, anno 2031, staat het optimaal benutten – zelfs de overleving van de technologie – op de helling gezien het tekort aan financiële middelen. In een dualistisch klimaat van ongenoegen, zien we dat vanuit de overheid innovatieve creatieve oplossingen worden gestimuleerd om de stad te laten floreren via zuivere technologie, los van economische middelen.

Digitale verbondenheid stond in voorbije jaren garant voor een aanwezige online burgerparticipatie en creëerde hoge gemeenschapsverwachtingen. Het gebrek aan overheidsfinanciering beknotte de uitvoering van voorgestelde projecten en maatschappelijke verbeteringen, wat leidde tot lage betrokkenheid en deelname in het proces vandaag.  Ontevredenheid kleurt de Hasseltse maatschappij gezien de weinige maatschappelijke projecten zelden tot nooit afgewerkt geraken, waardoor velen emigreren in tevergeefse zoektocht naar beterschap in andere gemeenten of steden.

Hasselt bereiken is op zich geen probleem via de verouderde transportmiddelen, doch bij aankomst is de leegstand van de stad overweldigend. Op uitzondering van protest op publieke plaatsen – tegen onder andere de werkloosheid gecreëerd door robotisering, de toename van criminaliteit, het onveiligheidsgevoel, welvaartsmisbruik door schrijnende tekorten – valt er letterlijk niets te beleven in de sterk geïndividualiseerde stad Hasselt. Evenmin op cultureel vlak gezien het tekort aan fondsen de dienst Erfgoed deed sluiten vorig decennia. Verval van infrastructuur, gekoppeld aan discriminatie (het zoeken naar een zondebok in de maatschappelijke tekorten) voeden individualisme.  Nochtans zorgt de AI-gestuurde en begeleide recyclage en bevoorrading van verouderde groene energie nog steeds voor een bijna gratis toevoer van energiebevoorrading voor de bewoning van alle inwoners van de stad. Co-housing en kangeroewoningen vormen de ruggengraat van sociale verbondenheid en de technologie informeert  buurtbewoners wanneer er deelinitiatieven beschikbaar zijn. Dit systeem draagt bij tot het in stand houden van een hoog aantal buurt-groententuinen.  De opkomende vraag voor rechten van/voor Artificial Intelligence bemoeilijken de samenleving, maar bevorderen wel de samenhorigheid tussen bepaalde groepen. De mens realiseert zich zijn overbodige status, gezien de essentiële rol van robots, waardoor de zin van het leven in vraag gesteld wordt in de stijgende armoede.

De vele creatieve en technologische start-ups zorgen voor een onmogelijk hoog verwachtingspatroon van de burgers, het vertrouwen op technologie en het gebrek aan geld zorgen eveneens voor een wankele maatschappij. In technologische theorie is alles mogelijk, maar het beperkte budget voorziet dat enkel het hoogstnoodzakelijke gefinancierd wordt, hetgeen tot ongekende frustraties leidt. De mens ervaart de artificiële maatschappij en zijn eigen verslaving aan technologie als “fake”, maar voelt zich gevangen in deze Big Brother maatschappij die nodig is om de criminaliteit en een anarchistische samenleving tegen te gaan.

Transitiegemeenschappen Hasselt anno 2031

Laagconjunctuur & Laagtechnologisch

Volgend op de globale economische crisis die aanving in 2008, hernieuwde het financiële probleem zich na 2017, daarenboven versterkt door opzeggingen van hun lidmaatschap van lidstaten van de Europese Unie, globale oorlogsdreigingen, nationalistische verkiezingen, en internationale ecologische aftakeling door de uitputting van de grondstoffen. Het prijskaartje dat vast hing aan de steeds vernieuwende technologieën werd te hoog voor de gemiddelde burger, waardoor nieuwe technologische ontwikkeling louter een elitaire aangelegenheid voor de allerrijksten werd. Met weinig hoop op een herstel van deze basiselementen uit de vorige generatie, wordt het huidige Limburgse landschap gekenmerkt door een heropleving van gemeenschapseenheid.

Door de jaren heen werd de overkoepelende rol van de Hasseltse overheid meer en meer beperkt tot het louter noodzakelijke. De initiatieven van lokale groepen vloeien voort uit het inzicht voor het goed van kleinere buurtgemeenschappen onder leiding en vertegenwoordiging van lokale burgemeesters. Dit principe wordt dagelijks versterkt door de verkorte productie- en verkoopketen, en de ruilhandel tussen de bewoners van deze kleinere gemeenschappen.

Emigratie van diegenen die zich niet kunnen vinden in deze lokale geest en op zoek gaan naar manieren om technologie nieuw leven in te blazen blijft hoog. Voor diegenen die wel blijven, staan in de buurtgemeenschappen solidariteit, creativiteit met bestaande middelen, en overleving centraal. Het bewonersaantal blijft vrij stabiel door de natuurlijke aangroei, aangezien kinderen als onmiddellijke investering voor de maatschappij en de toekomst gelden. Alle publieke ruimtes worden ten volle benut, alle open parken en gronden bewerkt in functie van de noden van de gemeenschap. Door het beperkte contact met andere gemeenschappen en culturen in de grotere Hasseltse regio, is de onverdraagzaamheid naar niet-lokalen zelden merkbaar.  Een sociale kloof binnen deze lokale groepen is miniem gezien iedereen, zelfs soms met hun weinig middelen,  behulpzaam is, en er graag bijgedragen wordt tot het goed van de gemeenschap.

Door het gebrek aan technologie en de nodige fondsen om de veiligheid in de stad te garanderen, ruilden velen de hoge leefkost in de stadskern in voor het platteland en genieten daar van het aanvankelijk noodgedwongen, maar ondertussen geapprecieerd, collectief samenwonen.  Door hogere belastingen ter bescherming van het milieu en de leefomgeving in het vorige decennia vonden mensen hun toevlucht via andere circuits, resulterend in sluikstorten en algemene vervuiling. Binnen de lokale eenheden vandaag voorziet de gemeenschap mekaar in energie en voedsel, waardoor de voetafdruk op de planeet sterk vermindert. De stadsoverheid legt zich graag toe op de faciliterende rol voor ondernemerschapsopleidingen, waar ambachtelijk vakmanschap heel gegeerd is. Voor deze opleidingen blijft de fiets het belangrijkste vervoermiddel, maar de kilometers die afgelegd worden blijven beperkt omdat het sociale leven zich sterk binnen de lokale gemeenschap situeert. Dagelijkse persoonlijke interactie, (h)erkenning, als groep bouwen aan de toekomst van die groep, en actieve deelname in/aan de toekomstbeslissingen, zorgen voor een gevoel van geborgenheid en veiligheid binnen de kleine gemeenschap.

Kenniscentrum

Kenniscentrum

Toekomstonderzoek heeft veel gezichten en wordt in allerhande contexten ingezet. In dit gevarieerde landschap ontwikkelt Open Time kennis en expertise voor toegepast toekomstonderzoek.

Toekomstonderzoek is hoe dan ook een interdisciplinaire onderneming. Deze praktijk hanteert uiteenlopende methoden en technieken in de context van vraagstellingen met betrekking tot specifieke domeinen.

Overheden, bedrijven, organisaties en andere groepen besteden in toenemende mate aandacht aan toekomstmogelijkheden. Steeds meer zijn deze actoren betrokken in allerlei vormen van toekomstverkenning.

Met vier casestudies levert Open Time toekomstverkenningen aan partnerorganisaties. Ook andere groepen, bedrijven of overheden die vragen over de toekomst willen onderzoeken, kunnen bij ons terecht voor advies, coaching of onderzoek op maat.

Onze onderzoekers resideren tot eind juni 2019  op woensdag in Kanal/Centre Pomidou aan Sainctelette – aarzel niet om binnen te springen.

 

Foto bovenaan: © www.iostockphoto.com