Aderverkalking of ‘atherosclerose’ is een van de voornaamste doodsoorzaken in de westerse wereld. Dit langzame proces treedt op in de bloedvaatwand en zorgt ervoor dat onze vaten dichtslibben. Uiteindelijk kan dit leiden tot hart- en herseninfarcten.

Iedereen krijgt te maken met aderverkalking. Bij onze geboorte zijn onze aderen nog schoon, maar tijdens ons leven stapelen vetten en witte bloedcellen zich langzaam op in de vaatwand. Een ongezonde levensstijl met een suiker en/of vetrijk dieet, al dan niet in combinatie met roken, kan dit proces versnellen. Sommige mensen hebben gewoon pech en lopen door erfelijkheid een hoger risico op atherosclerose.

in de aders kunnen zich ‘plaques’ vormen: dit zijn ophopingen van vet- waaronder cholesterol, en witte bloedcellen. Witte bloedcellen zijn cellen van ons immuunsysteem die er in principe moeten voor zorgen dat we niet ziek worden. Binnen de groep van deze immuun cellen spelen vooral monocyten, en de daaruit afgeleide macrofagen, een cruciale rol tijdens aderverkalking.

__________________________________________________________

” Bij aderverkalking slibben onze aders dicht door ‘plaques’: ophopingen die bestaan uit vet en witte bloedcellen- met name macrofagen of ‘Pacmancellen’.”

___________________________________

In normale omstandigheden staan macrofagen in voor het opeten en vernietigen van microben. Je zou macrofagen kunnen beschouwen als de pacman-cellen van ons lichaam, die ons beschermen tegen microbiële indringers. Het probleem met deze veelvraten is dat ze niet alleen ziekteverwekkers opeten, maar ook cholesterol en vetten. Dit kan gebeuren als wij zelf een ongezond dieet met te veel verzadigde vetten eten.

Als gevolg van de lokale ontstekingsreactie in de wand van het bloedvat ontstaat er een vicieuze cirkel: er worden er meer pacman-cellen aangetrokken, die op hun beurt nog meer vet gaan stapelen, met als eindresultaat dat de plaque groeit. Hierdoor worden de plaques instabiel en verhoogt het risico dat ze breken. Op dat moment gaat het mis! Wanneer de plaque-inhoud in contact komt met het bloed ontstaat er een bloedstolsel. Dit kan afdwalen naar de hersenen of het hart en daar een infarct veroorzaken.

Het lijkt nu misschien alsof de pacman-cellen de slechteriken zijn, maar het goede nieuws is ze in verschillende types voorkomen. Zo bestaan er ook alternatief geactiveerde ‘goede’ pacman-cellen die ontstekingen onderdrukken en het herstel bespoedigen. Als therapie zou dan ook een strategie kunnen overwogen worden die de ‘slechte’ pacman-cellen omschakelt in ‘goede’. Om dit te kunnen is het van belang om beide types goed te begrijpen. Voor het slechte pacman-type is dit geen probleem, deze macrofagen werden 100 jaar geleden reeds ontdekt door Elie Metchnikoff en werden sindsdien uitvoerig bestudeerd. Tijdens mijn PhD thesis aan de Vrije Universiteit Brussel in de VIB groep van Jo Van Ginderachter bracht ik de alternatief geactiveerde pacmans beter in kaart.

__________________________________________________________________

” Door de aanmaak van stikstofoxide te remmen, kunnen we slechte macrofagen omzetten naar goede, ontstekingsremmende macrofagen.”

__________________________________________________________________

De omschakeling van slechte naar goede pacman-cellen vindt in praktijk nauwelijks plaats. Dat blijkt uit een onderzoek dat we recent publiceerden in het wetenschappelijke magazine Cell Reports. In het Academisch Medisch Centrum van de Universiteit van Amsterdam vonden we als verklaring hiervoor dat de energiehuishouding van de slechte pacmans zodanig verstoord is, dat een omschakeling naar goede, energetisch gezonde, pacman niet meer mogelijk is. Eén van de boosdoeners bleek stikstofoxide te zijn. Dit toxische stofje laat pacman toe om ziekteverwekkers uit te schakelen, maar tegelijkertijd beschadigt het ook zijn eigen energiecentrales. Door de aanmaak van stikstofoxide te remmen, zijn we nu in staat de slechte pacman-cellen energetisch gezonder te maken waardoor ze wél geherprogrammeerd kunnen worden naar ontstekingsremmende cellen.

De Nederlandse Organisatie voor Wetenschappelijk Onderzoek NWO, en de Hartstichting geloven alvast sterk in het belang van dit fundamentele onderzoek en steunen het beiden met een prestigieuze onderzoeksbeurs. Inspelen op de energiehuishouding van pacman zou in de toekomst immers kunnen toegepast worden in het remmen van ontstekingsziektes.

Biotechnoloog Jan Van den Bossche wil aderverkalking tegengaan door onderzoek te doen naar ‘pacmancellen’. Wil je meer weten over de rol van biotechnologie in ons dagelijkse leven? Breng tussen 13 en 19 februari een bezoekje aan de BioTechTour Expo van het Vlaams Instituut voor Biotechnologie op de campus van de Vrije Universiteit Brussel en leer er alles over!